Strafrecht nieuws: Moet iemand met een ernstige psychische stoornis eerst jarenlang vastzitten voor behandeling start? Professionals zetten vraagtekens bij combinatie van celstraf en TBS

Vraagtekens bij effectiviteit van ‘dubbele straf’

Deskundigen werpen fundamentele vragen op over de combinatie van langdurige celstraffen in combinatie met TBS. In recente moordzaken speelde de vraag of behandeling van mensen met ernstige psychische stoornissen na tientallen jaren gevangenisstraf nog effectief is.

TBS na decennia cel: is behandeling dan nog zinvol?

Wie wordt veroordeeld tot een lange gevangenisstraf én TBS, moet eerst zijn straf uitzitten. In de praktijk betekent dit dat soms pas na twintig of achtentwintig jaar de behandeling start. Volgens experts is dan niet goed meer vast te stellen of iemand nog baat heeft bij TBS. Daarmee komt het doel van de maatregel — het beschermen van de samenleving via behandeling — onder druk te staan.

Advocaten en rechters vinden elkaar

Strafrechtadvocaat Job Knoester, gespecialiseerd in TBS-zaken, noemt dit systeem onlogisch en schadelijk. Volgens hem is het onverstandig om iemand met ernstige geestelijke problematiek pas na tientallen jaren detentie te behandelen. “Je laat iemand met hartproblemen toch ook niet eerst de marathon lopen?”, zegt hij.

Ook de Rotterdamse rechters delen die zorg. In hun vonnissen pleiten zij voor een heroverweging van de bestaande praktijk. Hun boodschap: start eerder met behandelen om herhaling van geweld te voorkomen.

Gevangenis vertraagt herstel

Een bijkomend probleem is dat de gevangenisomgeving het behandeltraject later kan ondermijnen. In detentie leren veroordeelden zich af te sluiten en emoties niet te tonen. In een TBS-kliniek is juist het tegenovergestelde nodig: openheid en zelfreflectie. Die omschakeling blijkt in de praktijk lastig, zeker na jarenlang zwijgen.

Daarnaast is het lastig voor behandelaars om na tien tot twintig jaar nog een helder beeld te krijgen van de psychische gesteldheid rond het moment van het delict. Cruciale informatie over motieven, emoties of voorgeschiedenis kan verloren gaan.

Politiek en samenleving moeten meedenken

Uit zaken bij de Rotterdamse rechtbank volgt dat dit probleem verder rijkt dan één zaak. Rechters lijken te vinden dat de politiek de balans tussen vergelding en preventie opnieuw moet overwegen. De wens tot straf en wraak mag niet ten koste gaan van veiligheid op langere termijn. Tijdige behandeling van psychisch zieke daders vermindert het risico op recidive en draagt bij aan een veiliger samenleving.

Terugkeer van vroegtijdige behandeling?

Een mogelijke oplossing is de herinvoering van een eerdere behandelstart, zoals vroeger mogelijk was onder de ‘Fokkensregeling’. Die regeling maakte het mogelijk om na een derde deel van de straf al over te gaan tot behandeling in TBS. In 2010 werd die optie geschrapt, mede onder druk van publieke opinie en politiek.

Volgens rechters, behandelaars én gespecialiseerde advocaten zoals Job Knoester wordt het tijd om die maatregel opnieuw te overwegen.

Bron: Rijnmond.nl